Operation Rebound brengt bevrijding van de Westhoek opnieuw tot leven
In de herfst van 1944 rukten de geallieerden steeds verder op door Brabant. Na de bevrijding van onder meer Bergen op Zoom, Breda en Roosendaal trokken de Duitsers zich terug achter de Mark en de Dintel. Daar wilden ze de geallieerde opmars zo lang mogelijk tegenhouden. Op 2 november begon een nieuw offensief: Operation Rebound.
Uit de historische beschrijving van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) blijkt hoe spannend de eerste dagen van november 1944 in deze omgeving waren. De Britse troepen richtten zich onder meer op Stampersgat en Fijnaart. Nadat de Dintel was overgestoken, trokken zij op 3 november via de Blaaksedijk richting buurtschap Kade. Daar kwamen ze zwaar onder vuur te liggen. Duitse militairen hadden zich versterkt en gingen in de aanval. In de boomgaarden langs de dijk werd hevig gevochten. Uiteindelijk werd zelfs de eigen artillerie ingezet: ongeveer honderd kanonnen beschoten tien minuten lang Kade en omgeving. De Duitse troepen trokken zich daarop terug.
Ook voor de inwoners van Fijnaart waren het angstige dagen. Het granaatvuur kostte op 2 en 3 november aan twaalf inwoners het leven. Bijna twintig mensen raakten zwaargewond en veel anderen liepen lichtere verwondingen op.
In de nacht van 3 op 4 november zetten de Britten hun opmars voort. Het Hallamshire Bataljon trok in de stromende regen vanuit Standdaarbuiten via het Boerengors en de Boerendijk naar de Kadedijk. Rond 01.00 uur werd buurtschap Kade gepasseerd. Omstreeks 03.30 uur bereikten de eerste geallieerde militairen het gemeentehuis van Fijnaart. Daarmee was Fijnaart bevrijd, al was de strijd nog niet voorbij. In de omgeving van Oude Molen werd nog urenlang gevochten.
Fort Sabina als veilige haven
Voor Heijningen duurde de bevrijding nog langer. Op zondag 5 november trokken Britse militairen richting het dorp, maar zij stuitten op stevige Duitse tegenstand. Langs de Oude Heijningsedijk werd de hele nacht gevochten. Uiteindelijk werden de Britten afgelost door geallieerde troepen uit Wales. Zij bereikten op 6 november de kern van Heijningen.
Van een feestelijke intocht was nauwelijks sprake. Het dorp was vrijwel verlaten. Een groot deel van de bevolking had inmiddels zijn toevlucht gezocht op Fort Sabina. De dikke muren van het fort boden bescherming tegen het granaatvuur. Maandagmiddag bereikten de Welshmen het fort en werden de vele honderden aanwezige burgers bevrijd.
De strijd in de Westhoek ging daarna nog verder. Op 7 november bereikten Britse troepen Willemstad. Twee dagen later, op 9 november, was met de bevrijding van Moerdijk de grote geallieerde operatie in Brabant voltooid.
Tachtig jaar later opnieuw naar november 1944
Dat verhaal wordt op 7 en 8 november 2026 opnieuw verteld tijdens Operation Rebound op Fort Sabina. Op de pleinen van het fort zijn historische kampementen en militair materieel te zien. Re-enactors brengen geallieerde troepen, veldkeukens en ambachten uit die tijd tot leven. Ook zijn er demonstraties en kunnen bezoekers zien hoe het dagelijks leven van militairen er in 1944 uitzag.
In de kazerne zijn bovendien exposities en verhalen te vinden, waaronder aandacht voor de Canadese soldaat Walter Veness. Ook Schuilplaats F is geopend. Daar wordt zichtbaar gemaakt hoe mensen zich tijdens de oorlog verborgen en probeerden te beschermen tegen het geweld van de oorlog.
Tijdens vier lezingen en verschillende onderdelen van het programma staan persoonlijke verhalen uit oorlog en bevrijding centraal. Ook het aangrijpende verhaal van parachutist Charles Bailey krijgt een plek tijdens het weekend. Het exacte programma en entreetickets zijn te vinden op de website van Fort Sabina.
Operation Rebound wordt georganiseerd door Fort Sabina in samenwerking met onder meer The Dutch Polar Bears, Heemkundige Kring Fijnaart & Heijningen en Heemkundekring Willemstad.
Het is daarmee meer dan een weekend vol oude uniformen en legervoertuigen. Op een plek waar honderden inwoners van Heijningen ooit beschutting zochten, wordt opnieuw verteld wat er zich tachtig jaar geleden in deze omgeving afspeelde. Geschiedenis die hier niet ver weg is, maar letterlijk om de hoek ligt.
